ხაშიგი გადაწყვეტილების გასაჩივრებას აპირებს და იმედი აქვს, რომ მის პროფესიულ საქმიანობაზე ეს სტატუსი, „დიდი ალბათობით, არ აისახება”; თუმცა 2012 წელს მიღებული და თანდათან გამკაცრებული რუსული კანონი მთელ რიგ აკრძალვებსა და სასჯელს აწესებს, რაც, დიდი ალბათობით, ვერც აფხაზ ჟურნალისტს აცდება.
არის თუ არა ინალ ხაშიგი რუსეთის მოქალაქე? საჯარო წყაროებში არ იძებნება ცნობები რუსული პასპორტის მიღების შესახებ; თუმცა მას აგენტის სტატუსი რუსეთის კანონმდებლობის შესაბამისად მიენიჭა - რაც მხოლოდ რუსეთის მოქალაქეების შემთხვევაშია შესაძლებელი, ხოლო თავად ხაშიგს ამ საკითხზე ყურადღება არ გაუმახვილებია, რაც პრაქტიკულად რუსეთის მოქალაქეობის ქონის დადასტურებას ნიშნავს.
„არ ვიცი, უცებ რით არ მოვეწონე რუსეთის იუსტიციის სამინისტროს...
მათ ანოტაციაში წერია შემდეგი: ი.ნ. ხაშიგი ავრცელებდა მცდარ ინფორმაციას რუსეთის ფედერაციის ხელისუფლების ორგანოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებსა და მათ მიერ გატარებულ პოლიტიკაზე და ასევე საარჩევნო სისტემაზე. ურთიერთობა ჰქონდა უცხოელ პოლიტიკურ მოღვაწეებთან“. სიტყვების ამ კრებულით მივხვდი, რომ აფხაზეთის სუვერენიტეტზე ლაპარაკი უკვე კრამოლაა [ამბოხება, სახელმწიფო შეთქმულება - რ.თ.]“, - წერს ხაშიგი ფეისბუკის საკუთარ გვერდზე და იმავე განცხადებას საკუთარ ტელეგრამარხზეც ავრცელებს.
აგენტის სტატუსის შესახებ, აფხაზმა ჟურნალისტმა 7 მარტს შეიტყო, მაგრამ ამ დრომდე, რუსეთის კანონმდებლობის მოთხოვნებს არ ემორჩილება. საჯარო სივრცეში, მათ შორის - ტელეგრამარხზე, ინალ ხაშიგის პოსტებზე მიწერილი არ არის - რომ მასალას უცხოეთის აგენტი ავრცელებს, რაც რუსული კანონის ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნაა.
ვინ არის ინალ ხაშიგი?
ინალ ხაშიგი აფხაზეთის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ყველასათვის ცნობილი ჟურნალისტი, მედიამენეჯერი და პოლიტიკური მიმომხილველია. მან 2004 წელს დააფუძნა გაზეთი „ჩეგემსკაია პრავდა” და დღემდე ამ გამოცემის მთავარი რედაქტორია.
ხაშიგი მუდმივად იყო ჩართული აფხაზი საზოგადოებისთვის მტკივნეული საკითხების განხილვისა და გადაწყვეტის პროცესებში. ის აკრიტიკებდა რუსეთის მიერ აფხაზური საზოგადოებისთვის მიუღებელ, თავსმოხვეულ გადაწყვეტილებებს და კონკრეტულად ყოფილი „პრეზიდენტის” ასლან ბჟანიას პოლიტიკასაც.
„ისე იქცევიან, თითქოს რუსეთის რომელიმე დოტაციური რეგიონის ხელმძღვანელები იყვნენ და ამის არც რცხვენიათ”, - წერდა ხაშიგი ბჟანიასა და მის გარემოცვაზე.
- 2024 წლის 30 იანვარს ჟურნალისტი ინალ ხაშიგი „ფსოუს საგუშაგოსა“ და სოჭის აეროპორტში „გასასაუბრებლად“ დააკავეს.
- „ფსოუს“ ე.წ. გამშვებ პუნქტზე რუსული სპეცსამსახურების წარმომადგენლების მიერ ხელისუფლებისა და რუსული ინტერესების ოპონენტი ჟურნალისტებისა და აქტივისტების დაკავება - ბოლო წლების ტენდენციაა.
ხაშიგი ხშირად გამოხატავდა ეჭვს, რომ არსებობს გარიგება მოსკოვსა და „ქართული ოცნების” ხელისუფლებას შორის - ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის თემაზე, შესაძლოა - კონფედერაციის სქემით. 2024 წლის მაისში, ხაშიგი სწორედ ამგვარი გარიგების შესაძლო არსებობით ხსნიდა „ქართული ოცნების” ძალისხმევას, მეორე ცდაზე გაეტანა „აგენტების კანონი”, მასშტაბური საპროტესტო აქციების მიუხედავად.
მხარდამჭერები და მდუმარენი
ინალ ხაშიგს მხარდაჭერა გამოუცხადეს - კოლეგებმა, საზოგადო აქტივისტებმა თუ ადამიანებმა, რომლებიც მას პირადად არც კი იცნობენ. ბევრი ასეთი პოსტი იძებნება სოციალურ ქსელებში.
„გილოცავთ! მადლობა თქვენი, წესიერი და მართალი ჟურნალისტის შრომისთვის!"; "ვამაყობთ შენით“; „ჩვენც შეგვიყვანეთ აგენტების ასეთ სიაში“; „თუ ხაშიგი მტერია, მაშინ ვინ არის მეგობარი საერთოდ“, „თუ ინალი აგენტია, მე მარსიდან ვარ“, - წერენ ხაშიგის სტატუსით აღშფოთებული მოქალაქეები.
ოკუპირებულ აფხაზეთში მცხოვრებთათვის ინალ ხაშიგის მაგალითი ცუდი სიგნალია. წერენ, რომ ეს პირველი შემთხვევაა და აწი ასეთ სიაში ყველა აქტიურ, კრიტიკულად მოაზროვნე ადამიანს შეიყვანენ; მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივმა საზოგადოებამ, მასშტაბური პროტესტის შედეგად, ჯერჯერობით შეძლო შეეჩერებინა „აგენტების კანონის“ დამტკიცება.
ხმაურიანი პროტესტის ფონზე, აწ უკვე ყოფილმა „პრეზიდენტმა“ ასლან ბჟანიამ და მისმა გარემოცვამ საკითხის გატანა ვერ მოახერხეს. საზოგადოება შიშობს, რომ დაისჯებიან რუსული პასპორტის მქონე ურჩი აფხაზები.
ინალ ხაშიგი გულდაწყვეტილია იმის გამო, რომ რუსეთის გადაწყვეტილებას სრული დუმილით შეხვდა ადგილობრივი „ხელისუფლება“:
„ბოლოს და ბოლოს, მე თქვენი მოქალაქე ვარ და თქვენ ხელმძღვანელობთ პატარა, მაგრამ მაინც სუვერენულ სახელმწიფოს. თქვით რაიმე, სულერთია რა - მომხრე თუ მოწინააღმდეგე პოზიცია. მთავარია თქვით“, - აღნიშნავს ჟურნალისტი სოციალურ ქსელში, აფხაზი ლიდერების სიჩუმეზე.
ანტიდასავლელი რუსი ჟურნალისტი, ყოფილი პოლიტიკოსი მაქსიმ შევჩენკო წერს, რომ ინალ ხაშიგი აფხაზეთის ახალი „პრეზიდენტის”, ბადრა გუნბას ნათესავია და, შესაბამისად, აინტერესებს, როგორი რეაქცია ექნება თავად გუნბას რუსეთის იუსტიციის სამინისტროს გადაწყვეტილებაზე.
შევჩენკოს განმარტებით, „ნებისმიერ შემთხვევაში, ინალ ხაშიგი დაბლოკილი იქნება მხოლოდ რუსეთში“, ხოლო „თავად აფხაზეთში, რუსეთის იუსტიციის სამინისტროს ეს გადაწყვეტილება განამტკიცებს მის [ინალ ხაშიგის] ავტორიტეტსა და გავლენას“; რადგან „ცოტა აფხაზს შეუძლია, იტრაბახოს ასეთი ყურადღებით საკუთარი პერსონის მიმართ“.
ხაშიგს მხარი დაუჭირა რუსმა პოლიტოლოგმა, კრემლის მხარდამჭერმა, სერგეი მარკედონოვმა და დასძინა, რომ აფხაზი ჟურნალისტის საქმიანობაში მას რუსოფობია არასოდეს შეუმჩნევია.
„ჩემთვის გაუგებარია, მოდერატორის, შუამავლისა და მოდერნიზატორის როლის ნაცვლად, რატომ იქცევა რუსეთი ცენზორად? გამძლეობა ინალს! დარწმუნებული ვარ, სამართალი იზეიმებს“, - წერს მარკედონოვი.
უხვად დარიგებული რუსული პასპორტები კრემლისთვის ზეგავლენების გავრცელებისა და დასჯის ქმედითი იარაღია.
ცნობილი ხელწერით, რუსული პასპორტები წინასწარ რიგდებოდა მიზანში ამოღებულ ტერიტორიებზე, რომლებსაც კრემლი ოკუპაციას უპირებდა და რუსეთის მოქალაქეების დაცვის მოტივი მას საქმეს უიოლებდა.
დასჯის მეთოდოლოგია კი, განსაკუთრებით ბოლო პერიოდში, მოქალაქეობის ჩამორთმევის პრაქტიკით გაამდიდრა. საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე იყო არაერთი შემთხვევა, როდესაც კრიტიკოსები ასე დასაჯეს - ოკუპირებულ აფხაზეთსა თუ ცხინვალის რეგიონში.
მაგალითად, 2025 წლის იანვარში, რუსეთმა მოქალაქეობა ჩამოართვა აფხაზ ოპოზიციონერს - ლეუან მიქაასა და ოპოზიციურად განწყობილ "დეპუტატს" - კან კვარჩიას. ისინიც განმარტავდნენ, რომ „მხოლოდ "აფხაზეთის სახელმწიფოს" ემსახურებოდნენ“, არ დაურღვევიათ რუსეთის ფედერაციის კანონი და „რუსეთის წინააღმდეგ არავითარი ქმედება“ არ ჩაუდენიათ.
„უნდათ გაგვტეხონ და მიგვაღებინონ ჩვენთვის მიუღებელი გადაწყვეტილებები“, - აღნიშნავდნენ ისინი.
სხვადასხვა წყაროს ცნობით:
- ოკუპირებულ აფხაზეთში რუსულ პასპორტებს ადგილობრივ მკვიდრთა 70% ფლობს [ცხინვალის რეგიონში იგივე მაჩვენებელი - 95%-ს უტოლდება];
- 24 ათასი პენსიონერი იღებს რუსულ პენსიას.
ოკუპირებული აფხაზეთის მკვიდრთათვის რუსული პასპორტების მიღება კიდევ უფრო გააიოლეს 2023 წლის ივლისიდან, როდესაც ვლადიმირ პუტინმა ხელი მოაწერა საკანონმდებლო აქტს „რუსეთსა და აფხაზეთს შორის ორმაგი მოქალაქეობის“ შესახებ. ამ დოკუმენტით, ოკუპირებული ტერიტორიის მკვიდრთ რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობის მიღება „აფხაზეთის მოქალაქეობაზე“ უარის თქმის გარეშე შეეძლოთ. ორმაგი მოქალაქეობის გამარტივებულად მიღების უფლება რუსეთის მოქალაქეებმაც მიიღეს.
რას ითვალისწინებს რუსული კანონი?
ე.წ. უცხოეთის აგენტების შესახებ კანონი რუსეთში 2012 წელს შეიმუშავეს, ხოლო მას შემდეგ სულ უფრო მკაცრდებოდა და სულ უფრო ფართოვდებოდა აკრძალვების არეალიც.
თუკი 2012 წლიდან, ეს სტატუსი მხოლოდ იურიდიულ პირებს ენიჭებოდათ, 2017 წლიდან - მედიაზეც გავრცელდა, ხოლო 2021 წლიდან - ცალკეულ ფიზიკურ პირებზეც. ამ სიაში შედის ყველა, ვისაც დაფინანსება ან რაიმე სახის სარგებელი აქვს უცხოეთიდან და ასევე თანამშრომლობს უცხო სახელმწიფოს წარმომადგენლებთან.
უცხოეთის აგენტების ნუსხაში შეყვანილი პირები სხვადასხვა პროფესიის ადამიანები არიან. ჟურნალისტების გარდა, აქ ვხვდებით მუსიკოსებს, მსახიობებს, იურისტებს, მეცნიერებსა თუ მღვდლებს.
ბოლო მონაცემებით, აგენტს მოეთხოვება:
- მიუთითოს ამ სტატუსის შესახებ მის მიერ გამოქვეყნებულ ყველა ნაშრომს, პუბლიკაციას, გადაცემას, სტატიას;
- [იუსტიციის სამინისტროს] რეგულარულად ჩააბაროს საფინანსო ანგარიში;
- იყოს ღია ყველა შემოწმებისთვის სახელისუფლებო სტრუქტურების მხრიდან.
გრძელია აკრძალვების ჩამონათვალი. ფიზიკურ პირებსა და ორგანიზაციებს ეკრძალებათ, მათ შორის:
- არჩევნებში მონაწილეობა, თავიანთი კანდიდატურების წამოყენება;
- სახელისუფლებო ორგანოებში მუშაობა;
- შეხვედრების, საზოგადოებრივი ღონისძიებების ორგანიზება;
- პედაგოგიური და საგანმანათლებლო საქმიანობა;
- საინფორმაციო მასალების გამოცემა არასრულწლოვანთათვის [18 წლამდე];
- ექსპერტიზის გატარება ანტიკორუფციული თუ ეკოლოგიური მიმართულებებით.
ასევე: უცხოეთის აგენტების ფული ბანკებში არ ექვემდებარება დაზღვევას; მათ არ შეეხებათ საგადასახადო და საბუღალტრო საშეღავათო მექანიზმები, რითაც სარგებლობენ სხვები; აკრძალულია რეკლამის განთავსება როგორც აგენტებთან, ასევე აგენტებზე.
და უპირატესად რა საქმიანობისთვის წესდება ეს სტატუსი?
კანონში ჩამოთვლილია კრიტერიუმები:
- საქმიანობა პოლიტიკის სფეროში;
- ცნობების მიზანმიმართულად შეგროვება რუსეთის სამხედრო და სამხედრო-ტექნიკურ სფეროში;
- ცნობებისა და მასალების გავრცელება განუსაზღვრელი რაოდენობის პირთა წრეებში.
თუკი თითოეულ დარღვევაზე 50 000-რუბლიანი [თითქმის 1600 ლარი] ჯარიმებით პირისა თუ ორგანიზაციის ურჩობის მოთოკვა ვერ მოხერხდა, რუსული კანონი ითვალისწინებს სისხლის სამართლის საქმის აღძვრასაც.
მაგალითად, თუკი პირი სავალდებულო ანგარიშს არ წარადგენს რეესტრში, 2-ჯერ დაჯარიმების შემდეგ, ის შეიძლება დააპატიმრონ. სხვადასხვა შემთხვევაში, თავისუფლების აღკვეთის ვადა 2 ან 5 წელიც შეიძლება იყოს.
ფორუმი