ამ სტატიაში წაიკითხავთ საქართველოში ჩამოყვანილი სუროგატი დედების შესახებ, რომლებმაც ხმა ვერ მიაწვდინეს სამართალდამცავ ორგანოებს და წაიკითხავთ იმის შესახებაც, რატომ ყოვნდებიან სუროგაციით დაბადებული ჩვილები სამშობიაროებში, რატომ ზრდიან მათ ძიძები.
სტატიის გამოქვეყნებამდე ცოტა ხნით ადრე, 2 აპრილს საღამოს, სუროგატმა დედებმა რადიო თავისუფლებას შეატყობინეს, რომ კომპანია Kinderly-მ ჰოსტელში უცხო პირების შესვლა აკრძალა და იმ შემთხვევაში, თუკი მათთან მისვლას ისევ გადავწყვეტთ, იქ ვეღარ შევალთ.
ჰოსტელი არ მუშაობს
ზუსტი ადგილმდებარეობა რომ არ „ჩაეგდოთ“ ქალებს, ვერ მივაგნებდი შენობას.
ავტოვაგზლის ტერიტორიაზე, ავტობუსებისა და მიკროავტობუსების სადგომებთან, google map-ის დახმარებით მივადექი ყოფილ ჰოსტელს, რომელსაც სამ ენაზე, ქართულად, რუსულად და ინგლისურად აწერია - „სასტუმრო არ მუშაობს“.
ყველა კარი დაკეტილია, შენობას უკნიდან ვუვლი, კიბეებზე ავდივარ, სადაც კიდევ ერთხელ მხვდება ბანერი, რომ სასტუმრო არ მუშაობს და ამასობაში, შესასვლელსაც ვპოულობ. ბავშვების ხმა მესმის - ე.ი. სწორად მოვედი.
აქ, ყოფილ ჰოსტელში, კვირაზე მეტია სუროგატი დედები, შვილებთან ერთად ცხოვრობენ. ისინი რადიო თავისუფლებას თავად დაუკავშირდნენ და დახმარება ითხოვეს.
17-მდე ქალია, ათამდე ბავშვი. სამი ქალი ორსულადაა.
სუროგატი დედები ბინებიდან მას შემდეგ გამოასახლეს, რაც რეპროდუქციული მედიცინის სააგენტომ Kinderly-მ (სუროგატი დედების დამსაქმებელი კომპანია) ბინების მფლობელებს ქირა აღარ გადაუხადა და ასეთი "გამოსავალი" ნახა - საქართველოში ჩამოსული სუროგატი დედები ავტოვაგზლის ტერიტორიაზე, რკინიგზის ლიანდაგების გასწვრივ მდგარ დაკეტილ ჰოსტელში შეასახლა.
„გარშემო უამრავი კაცი ტრიალებს, ხშირად ნასვამები არიან, აი, ახლაც იქ სხედან“, - ახალგაზრდა ქალი ხელს შენობის კუთხისკენ იშვერს და აგრძელებს: „მატარებლის ხმაური ბავშვებს გულს უხეთქავს, განსაკუთრებით ღამით“, - ქალი ტერიტორიას მათვალიერებინებს და თან ჰოსტელის ნომრების კარზე აკაკუნებს, სხვა ქალებს ეძახის.
დერეფანში ბავშვები დარბიან. სუროგატი დედების შვილები. ყველაზე დიდი 5 წლის თუ იქნება.
უკვე თვეებია, რაც კომპანია Kinderly ჰონორარს არ უხდის სუროგატ დედებს. ქალების უმეტესობამ რამდენიმე თვის წინ იმშობიარა, თუმცა კონტრაქტით გათვალისწინებული 16 000 დოლარი მათ არ მიუღიათ.
უკვე თვეზე მეტია, ქალებს აღარც დღიური ანაზღაურება აქვთ, ისინი ერთმანეთის იმედად ცდილობენ თავის გატანას.
ყირგიზეთი, ყაზახეთი, უზბეკეთი, ტაჯიკეთი, უკრაინა, რუსეთი - სუროგატი დედები ძირითადად ამ ქვეყნებიდან არიან. მათ შორის არიან ქართველი სუროგატი ქალებიც.
„უკანასკნელი 100 დოლარი და 20 ლარი მაქვს, მერე რა იქნება, არ ვიცი“
Кушать! Кушать! [საჭმელი მზადაა] - მზარეული ქალებს და ბავშვებს დამტვრეული რუსულით ეძახის. ჰოსტელში წვნიანის სუნი დგება.
სასადილო ოთახში, ერთი გრძელი და ორიც პატარა მაგიდა დგას. მზარეულს მაკარონიანი წვნიანი თეფშებში უკვე ჩაუსხამს, იქვე დაუდია პურიც.
„შიმშილით რომ არ დავიხოცოთ, საჭმელს გვაძლევენ, მზარეული დაიქირავეს. სანამ ჩვენ შემოგვასახლებდნენ, ჰოსტელი ორი წელი დაკეტილი იყო. გოგოები რომ შემოიყვანეს, არც გათბობა იყო, არც ჭურჭელი, არც თეთრეული, აი ასე, უცებ შემოყარეს აქ. ახლა ვისაც რა გვაქვს, იმით ვეხმარებით ერთმანეთს. მე, მაგალითად, უკანასკნელი 100 დოლარი და 20 ლარი მაქვს. ეს ფული რომ დამთავრდება, არ ვიცი, რა იქნება“, - მეუბნება 25 წლის ინა (სახელი შეცვლილია). ის ჰოსტელში 3 წლის შვილთან ერთად ცხოვრობს.
ინა კომპანია Kinderly-ს, რომელიც ქალებს სთავაზობდა სუროგატი დედები გამხდარიყვნენ, სოციალურ ქსელში გადაეყარა, პირობები მოეწონა და საქართველოში შვილთან ერთად ჩამოვიდა.
ბავშვი ჩინელი წყვილისთვის იანვრის დასაწყისში გააჩინა. დაპირებული 16 000 დოლარიდან 3 500 მიიღო, დარჩენილ 13 ათას დოლარს კი მესამე თვეა ელის. უკვე კვირებია, კომპანიას მისთვის აღარც დღიური თანხა მიუცია:
„იმ 3 500 დოლარიდან უდიდესი ნაწილი ოჯახს მივეცი. ცოტა ფული ჩემთვის დავიტოვე, მეგონა, რომ ამასობაში დარჩენილ ჰონორარსაც მომცემდნენ, მაგრამ ოფისი დაიხურა და ახლა ისიც არ ვიცით, ვის მივაკითხოთ. ერთმანეთს ვეხმარებით გოგოები, ვისაც რა გვაქვს და რა შეგვიძლია, ისე“.
ინა ჰყვება, რომ ბანკის სესხი ჰქონდა დასაფარი, იმასაც ამბობს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის ძმა და გულით ავად მყოფი დედა მის იმედად არიან და ამიტომ გადაწყვიტა სუროგატი დედა გამხდარიყო.
„მეგონა, რომ მცირედით გავიუმჯობესებდით ფინანსურ მდგომარეობას, თუმცა სხვა ქვეყანაში ასეთ სიტუაციაში აღმოვჩნდით.
მე შეძლებისდაგვარად ვინარჩუნებ სიმშვიდეს, თუმცა აქ ცხოვრობს გოგო, რომლის ემოციური მდგომარეობა ძალიან მძიმეა. აქვს პანიკური შეტევები, ამბობს, რომ თავს რამეს დაუშავებს. ვინ იქნება ამ ყველაფერზე პასუხისმგებელი?
ბავშვის ბიოლოგიურ მშობლებთან მინდოდა დაკავშირება. მინდოდა სცოდნოდათ, რა მდგომარეობაში ვარ, მაგრამ კომპანიამ მითხრა, რომ მათ შესახებ ინფორმაციას ვერ მომცემენ“, - ამბობს ინა და მაცნობს 36 წლის ქალს ტაჯიკეთიდან, რომელიც მის გვერდით ზის და ფეხებთან ჩაცუცქულ პატარა ბიჭს სთხოვს, არ იხმაუროს.
ქალი 12 კვირის ორსულია. ჰოსტელში 4 წლის შვილთან ერთად მას მერე ცხოვრობს, რაც Kinderly-მ დაქირავებული სახლის პატრონს ქირა აღარ გადაუხადა და ბინის მფლობელმა, ქალს სახლის დაცლა მოსთხოვა:
„ერთ-ერთი პირველი ვიყავი, ვინც ამ ჰოსტელში შემოასახლეს. ვიცი, რომ ბიოლოგიურ მშობლებს კომპანიისთვის თანხა უკვე ჩარიცხული აქვთ, თუმცა ჩვენამდე არაფერი მოდის“, - დამტვრეული რუსულით ლაპარაკობს ქალი.
დაკეტილი ოფისები
კომპანია Kinderly-ს ოფისი, რომელიც აღმაშენებლის ხეივანში მდებარეობდა, უკვე რამდენიმე დღეა დაკეტილია.
დაკეტილი დაგვხვდა მათი კიდევ ერთი ოფისი, ვაკეში, ნინო რამიშვილის ქუჩაზე.
კომპანიის წარმომადგენლები არ გამოჩენილან არც იმ მისამართზე, ნინო და ილია ნაკაშიძეების ქუჩაზე, სადაც რადიო თავისუფლების მიერ მოპოვებული დოკუმენტის თანახმად, კომპანია უნდა გადასულიყო.
„არანაირი კომპანია აქ არ არის. არავინ მოსულა ამ ეზოში“, - ეუბნება დოკუმენტში მითითებულ მისამართზე მისულ რადიო თავისუფლებას ქალი, რომელიც ჭიშკარს გვიღებს.
სად არიან კომპანიის მფლობელები, დირექტორი, კურატორები?
შპს Kinderly Georgia საქართველოში 2022 წელს დაფუძნდა. მფლობელები უკრაინისა და სომხეთის მოქალაქეები, რუსლან ტიმოშენკო და არმენ მელიქიანი არიან.
კომპანია ამავე სახელწოდებით, „Kinderly“, ფუნქციონირებს უკრაინაშიც, კიევში და ქალებს სთავაზობს როგორც სუროგატ დედობას, ისე კვერცხუჯრედების დონორობას. უშვილო წყვილებს კი სუროგატი დედებისა და დონორების მომსახურებას.
კომპანიის ერთ-ერთი მფლობელი (33%), უკრაინის მოქალაქე რუსლან ტიმოშენკო საქართველოში არ იმყოფება.
შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დირექტორის ბრძანების თანახმად (ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, 25.03.2025), რომელიც რადიო თავისუფლებამ მოიპოვა, რუსლან ტიმოშენკოს 21 თებერვალს საქართველოში შემოსვლაზე უარი უთხრეს მიზეზის დაკონკრეტების გარეშე.
ეს გადაწყვეტილება „უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლს (საქართველოს ვიზის გაცემაზე ან საქართველოში შემოსვლაზე უარის თქმა) ეფუძნება.
რადიო თავისუფლება რუსლან ტიმოშენკოსთან დაკავშირებას უკრაინაში ცდილობდა, მაგრამ არცერთ ჩვენს შეტყობინებას ის არ პასუხობს.
კომპანიის მეორე მფლობელი (67%) და დირექტორი, სომხეთის მოქალაქე, არმენ მელიქიანი, სავარაუდოდ, საქართველოში უნდა იყოს, თუმცა სუროგატი დედები უშუალოდ მასთან დაკავშირებას ვერ ახერხებენ.
არმენ მელიქიანმა არც ჩვენს სატელეფონო ზარებსა და შეტყობინებებს უპასუხა.
დავუკავშირდით მის მეუღლეს, რომელიც ამასთანავე კომპანიის თანამშრომელიცაა, თუმცა მას შემდეგ, რაც შეიტყო, რომ ჩვენ ვამზადებდით სტატიას Kinderly-ს მიერ დაზარალებული სუროგატი დედების შესახებ, მან ჩვენთან კომუნიკაცია შეწყვიტა და კითხვები უპასუხოდ დატოვა. მათ შორის, არ გვიპასუხა კითხვაზე, იმყოფება თუ არა მისი მეუღლე, არმენ მელიქიანი საქართველოში.
სუროგატმა დედებმა ახლა არ იციან, სად მივიდნენ და ვის მოსთხოვონ თანხა, რომელიც მათ Kinderly-სთან და ბავშვების ბიოლოგიურ მშობლებთან ერთად გაფორმებული, ნოტარიულად დამოწმებული ხელშეკრულებების საფუძველზე ეკუთვნით.
იმის გამო, რომ კომპანიამ ოფისი დახურა (კომპანიის ლიკვიდაცია არ მომხდარა), სუროგატი დედები ახლა მხოლოდ კომპანიის რიგითი წარმომადგენლების. ე.წ. კურატორების ზეპირი დაპირებების იმედად არიან.
ერთ-ერთ ასეთ კურატორს, ალა ოდაბაშიანს, რადიო თავისუფლება პირველ აპრილს დაუკავშირდა. ის მოკლე და ოპტიმისტური პასუხით შემოიფარგლა:
„ძალიან მალე შეიცვლება სიტუაცია. ისინი, ვინც კომპანია ამ სიტუაციამდე მიიყვანა, კანონის წინაშე პასუხს აგებენ“.
რადიო თავისუფლება: „ვის გულისხმობთ?“
ალა ოდაბაშიანი: „მე შეიძლება ბევრი რამ ვიცი, მაგრამ ამის შესახებ თქვენ არ გეტყვით. ნუ გეშინიათ, ისედაც გაიგებთ ყველაფერს. რუსლანიც მალე ჩამოვა“.
რადიო თავისუფლება: „რუსლანს საქართველოში შემოსვლაზე უარი უთხრეს“...
ალა ოდაბაშიანი: „ვიღაცები შეეცადნენ, რომ რუსლანის საქართველოში შემოსვლისთვის ხელი შეეშალათ, ამასაც მოვაგვარებთ. არმენი და რუსლანი ერთად დააყენებენ ამ კომპანიას ძველ რელსებზე. დაგემშვიდობებით“.
სუროგატმა დედებმა რადიო თავისუფლებას უთხრეს, რომ რამდენიმე დღის წინ (მარტის ბოლოს) მათთან, კომპანიის წარმომადგენლის სტატუსით გამოჩნდა კიდევ ერთი ადამიანი, საქართველოს მოქალაქე გიორგი ჩაფიძე.
ქალები ამბობენ, რომ თავდაპირველად მან სუროგატ დედებს თავი კომპანიის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად გააცნო, თუმცა მოგვიანებით უთხრა, რომ მხოლოდ დროებით ეკავა ეს პოზიცია.
რადიო თავისუფლების მიერ მოპოვებული დოკუმენტის, 21 მარტის კრების ოქმის თანახმად, გიორგი ჩაფიძის დანიშვნას კომპანიის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად კომპანიის ერთ-ერთი მფლობელი, არმენ მელიქიანი ითხოვდა.
თუმცა საჯარო რეესტრის 21 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე (სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ), გიორგი ჩაფიძის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშვნის საკითხი შეჩერდა იმის გამო, რომ „პარტნიორთა საერთო კრებას არ ესწრებოდა კომპანიის მეორე მფლობელი, რუსლან ტიმოშენკო“.
რა სტატუსით შეასახლა გიორგი ჩაფიძემ 27 მარტს ჰოსტელში Kinderly-ს მიერ დაქირავებული საქართველოს მოქალაქე სუროგატი დედა, ეს რადიო თავისუფლებისთვის უცნობია.
ახალგაზრდა ქალმა, ბავშვი დეკემბრის ბოლოს გააჩინა და კომპანიას მისთვის ჰონორარი არ გადაუხდია.
უცნობია ისიც, ბოლო დღეების განმავლობაში, რა სტატუსით აკითხავს გიორგი ჩაფიძე ჰოსტელში შესახლებულ სუროგატ დედებს.
რადიო თავისუფლება გიორგი ჩაფიძეს დაუკავშირდა, თუმცა ის მხოლოდ იმით დაინტერესდა, როგორ გაგიგეთ მისი ნომერი. რაც შეეხება სხვა დამაზუსტებელ კითხვებს, მან ჩვენს არცერთ შეკითხვას არ უპასუხა და მოგვწერა:
„არ გაძლევთ ინფორმაციას და რატომ მაკარგვინებთ დროს ან თქვენ რატომ კარგავთ... თქვენთან მიმოწერა და დროის კარგვა არაა ჩემი საქმე. დროს ნუ მაკარგვინებთ“.
„ნარკოზიდან რომ გამოვედი, მერე გავიგე, რომ საშვილოსნო ამომაჭრეს“
ჰოსტელში შესახლებული სუროგატი დედების გარდა, კომპანია Kinderly-ს, კიდევ რამდენიმე ათეული სუროგატი ქალი ჰყავს საქართველოში ჩამოყვანილი, რომლებიც კომპანიის ნაქირავებ ბინებში, თბილისში, სხვადასხვა მისამართზე ცხოვრობენ, მათ შორისაა 31 წლის მარიაც (სახელი შეცვლილია).
მას აღმაშენებლის ხეივანში, Kinderly-ს დაკეტილ ოფისთან, პირველ აპრილს შევხვდი. ეს ოფისი თბილისის საქალაქო სასამართლოს გვერდით მდებარეობს. მარია სხვა სუროგატ დედებთან ერთად იქ ადვოკატს ელოდა.
ტყუპი გოგო-ბიჭი ჩინეთის მოქალაქეებისთვის 30 იანვარს გააჩინა. მიყვება, რომ სამშობიაროდან გამოწერის შემდეგ რამდენიმე დღის განმავლობაში მაღალი სიცხე ჰქონდა, თუმცა, ქალის თქმით, Kinderly-ს კურატორი, რომელსაც დახმარებას სთხოვდა, მას ამშვიდებდა - "ალბათ, გაცივდიო":
„მშობიარობიდან 10 დღის შემდეგ, როდესაც სიცხემ არ დამიწია და მდგომარეობა სულ უფრო დამძიმდა, წავედი იმ კლინიკაში, სადაც ვიმშობიარე, გადამიღეს ექოსკოპია, ჭრილობა დამიმუშავეს და გამომიშვეს.
მესამე დღეს, როდესაც ჭრილობის დასამუშავებლად ისევ მივედი, მაშინვე საოპერაციოში შემიყვანეს“.
სუროგატი დედა ამბობს, რომ საშვილოსნოს ამოჭრის შესახებ მხოლოდ ნარკოზიდან გამოსვლის შემდეგ შეიტყო:
„არ უთქვამთ, რომ საშვილოსნოს ამოკვეთას აპირებდნენ. მხოლოდ ის მკითხეს, მყავდა თუ არა შვილები, ვუპასუხე, რომ ორი შვილი მყავდა და მორჩა, მეტი არაფერი უთქვამთ. გადამიყვანეს საოპერაციო განყოფილებაში. მხოლოდ რეანიმაციაში, ნარკოზიდან გამოსვლის შემდეგ გავიგე, რომ საშვილოსნო ამომაჭრეს“.
მარიამ კლინიკაში 20 დღე გაატარა:
„4 მარტს გამომწერეს კლინიკიდან. სანამ კლინიკაში ვიწექი, მომაკითხეს ბავშვების ბიოლოგიურმა მშობლებმა. მადლობა გადამიხადეს და 500 დოლარი მაჩუქეს. შემდეგ ისევ თავისი კეთილი ნებით, 1300 დოლარი გადმომცეს.
მშობიარობის შემდეგ Kinderly-ს ჩემთვის არაფერი გადაუხდია. მხოლოდ ერთხელ ჩამირიცხეს თანხა 300 ლარი. მე ტყუპი გავაჩინე, პლიუს საშვილოსნო დავკარგე, რაც დამატებით 3000 დოლარის კომპენსაციას ითვალისწინებს, ჯამში 22 000 დოლარი უნდა მიმეღო, თუმცა ამ დრომდე, არაფერი მოუციათ. სახლში მინდა დაბრუნება, ორი პატარა შვილი მელოდება, მაგრამ როგორ დავბრუნდე?“ - ეუბნება მარია რადიო თავისუფლებას.
კომპანიასთან გაფორმებული კონტრაქტების თანახმად, დაორსულების შემდეგ, სუროგატი დედები ყოველთვიურად 400 დოლარს უნდა იღებდნენ, ბავშვის დაბადებიდან რამდენიმე დღეში, მას შემდეგ, რაც ბიოლოგიური მშობლები შვილის საქართველოდან გასაყვანად აუცილებელ დოკუმენტაციას მოაწესრიგებენ, სუროგატმა ქალებმა საბოლოო ჰონორარი უნდა მიიღონ.
რადიო თავისუფლების ინფორმაციით, რომელსაც კომპანია Kinderly-ს ყოფილი თანამშრომელიც ადასტურებს (მას არ სურს ვინაობის გამხელა), კომპანიას ბიოლოგიური მშობლები სუროგატი დედის მომსახურების თანხის ნაწილს, ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე უხდიან. საბოლოო ჰონორარს კი ბავშვის დაბადებისთანავე.
რადიო თავისუფლებამ მოიპოვა ე.წ. სქრინიც, სადაც სუროგატი დედა წერს, რომ მან მოახერხა ბიოლოგიურ მშობლებთან გასაუბრება, რომლებმაც უთხრეს, რომ მომსახურების სრული თანხა უკვე ჩარიცხულია კომპანიის ანგარიშზე:
„მიმოწერა მაქვს ბავშვის ბიოლოგიურ მშობლებთან. მითხრეს, რომ კომპანია Kinderly-ს მათ უკვე გადაუხადეს 45 000 დოლარი. ამ თანხაში შედიოდა ყველაფერი - ცხოვრების თანხა, ხელფასი, წამალი, ექიმებთან ვიზიტები...“
"ახლა სად ცხოვრობ?"
"ბიოლოგიურმა მშობლებმა მომცეს 300 დოლარი ბინის ქირისთვის. დღეიდან ჰოსტელში გადავალ. გოგოსთან ერთად ვცხოვრობდი, სამშობიაროს გვერდით..."
„მშობიარობის შემდგომ გართულებებს ერთმანეთის იმედად ვებრძვით“
31 წლის ანნამ (სახელი შეცვლილია) ბავშვი 11 თებერვალს გააჩინა. მშობიარობის შემდეგ, კომპანიისგან მხოლოდ 200 ლარამდე ანაზღაურება მიიღო. მას შემდეგ ელის საბოლოო ჰონორარის ჩარიცხვას, თუმცა კომპანიის წარმომადგენლებთან დაკავშირებას როგორც სხვა სუროგატი დედები, ვერც ის ახერხებს. ანნა ჰოსტელში 25 მარტს შეასახლეს:
„პოლიციაში რამდენჯერმე ვიყავი. მხოლოდ გვესაუბრებიან და ამით სრულდება ყველაფერი. ეს ადამიანები, რომლებმაც ასეთ დღეში ჩაგვყარეს, უნდა დაისაჯონ, რათა შემდეგ სხვასაც იგივე არ დაემართოთ. ჩვენს სიტუაციაში არ აღმოჩნდნენ...“
სუროგატი დედები რადიო თავისუფლებას უყვებიან ჯანმრთელობის პრობლემებზეც, რომლებიც მშობიარობის შემდეგ ჰქონდათ, თუმცა მათი თქმით, კომპანიის კურატორები ამ პრობლემებს სერიოზულად არ ეკიდებოდნენ:
„სისხლდენა მქონდა. როდესაც ჩემს კურატორს დავურეკე და ვთხოვე, რომ ექიმთან მისვლა, ექოსკოპიის გადაღება მჭირდებოდა, მითხრა, არა უშავს, საკეისროს შემდეგ იცის სისხლდენა, არ არის პრობლემაო. სხვებსაც ჰქონდა მსგავსი პრობლემა და გოგოები იძულებულები ვიყავით ერთმანეთს დავხმარებოდით. მე ერთ-ერთმა გოგონამ მომცა რაღაც აბები, რომ სისხლდენა შეჩერებულიყო. ბავშვის დაბადების შემდეგ, ჩვენი მდგომარეობა აღარავის აინტერესებთ, თითქოს არც ვარსებობთ“, - უთხრა რადიო თავისუფლებას ინამ, რომელსაც ჰოსტელში შევხვდით.
შეცვლილი დონორები?
რადიო თავისუფლებამ მოიპოვა ინფორმაცია და ე.წ. სქრინები იმის შესახებაც, რომ კომპანია Kinderly-ში, სავარაუდოდ, დონორის თვითნებურად შეცვლის ფაქტები დაფიქსირდა.
სავარაუდო ბიოლოგიური მშობელი სწერს სავარაუდო სუროგატ ქალს:
„ცუდი ამბავი მაქვს. Kinderly-სგან მივიღე დამატებითი დოკუმენტები და აღმოჩნდა, რომ მათ იცრუეს და ჩემი შერჩეული დონორის ნაცვლად, სხვა ქალის კვერცხუჯრედი გამოიყენეს. ამ სიტუაციაში, ჩვენ გვინდა, რომ ორსულობა შეწყდეს. ორი თვის ბინის ქირა გადახდილია წინასწარ. შეგიძლია დარჩე 27 აპრილამდე. გადაგიხდით 2 თვის ხელფასსაც...“
შევეცადეთ, სხვა მსგავსი შემთხვევების შესახებაც მოგვეპოვებინა ინფორმაცია და შევძელით ჩაგვეწერა ჩინეთის მოქალაქე, ბიოლოგიური მამა, რომელიც ირწმუნება, რომ კომპანიამ მის მიერ შერჩეული დონორი სხვა დონორით ჩაანაცვლა და ამის შესახებ მან მხოლოდ ბავშვის დაბადების შემდეგ შეიტყო.
კაცი ახლა საქართველოშია და აპირებს კომპანია Kinderly-ს ზიანის ანაზღაურება მოსთხოვოს:
„დონორის შეცვლის შესახებ ინფორმაცია მხოლოდ მას შემდეგ შევიტყვე, რაც ბავშვის საქართველოდან გასაყვანად საჭირო დოკუმენტების შეგროვება დავიწყე. ჩემი შვილი ახლა 2 თვისაა. არ ვიცი, როგორ უნდა მოვიქცე, მოვითხოვო მორალური ზიანის ანაზღაურება, პოლიციას მივმართო? მინდა, რომ კონსულტაციები გავიარო იურისტთან. მაქვს ინფორმაცია, რომ მე არ ვარ გამონაკლისი და სხვა შემთხვევებიც არის. ასევე შევიტყვე, რომ სუროგატ ქალს, რომელმაც ჩემი შვილი გააჩინა, ჰონორარი არ მიუღია. თუმცა, მე Kinderly-ს უკვე დიდი ხანია ჩავურიცხე 60 000 დოლარი“, - ეუბნება კაცი რადიო თავისუფლებას, რომელსაც Kinderly-ს დაკეტილ ოფისთან შევხვდით. კაცმა ამ ეტაპზე, ვინაობის გამხელისგან თავი შეიკავა.
სამშობიაროს ვალი
კომპანია Kinderly-ის წინააღმდეგ სარჩელის მომზადებაზე ფიქრობს პირველი სამშობიაროს გენერალური დირექტორი ზაზა ავალიანიც.
ეს არის ის სამშობიარო, სადაც Kinderly-ში დასაქმებული სუროგატი დედები ყოველთვიურ გეგმურ შემოწმებებზე დადიან და იქვე მშობიარობენ.
ზაზა ავალიანი რადიო თავისუფლებას ეუბნება, რომ გაწეული მომსახურებისთვის კომპანიას სამშობიაროსთვის რამდენიმე ათეული ათასი ლარი აქვს გადასახდელი:
„ამ კომპანიას დღევანდელი მდგომარეობით, 75 დაორსულებული სუროგატი ჰყავს მოსამშობიარებელი. ეს ქალები ძირითადად ჩვენთან არიან აღრიცხვაზე და ეს თანხა გადახდილი არ აქვთ.
ვიცი, რომ პრობლემები აქვთ სუროგატ ქალებსაც. რამდენიმე დღის წინაც ვამშობიარეთ ერთ-ერთი სუროგატი. კომპანიის დამფუძნებლებს ვერ ვუკავშირდებით. ვფიქრობთ, რომ მივმართოთ სასამართლოს“, - ეუბნება რადიო თავისუფლებას პირველი სამშობიაროს გენერალური დირექტორი.
ზაზა ავალიანის სიტყვებიდან ირკვევა, რომ კომპანიას, ამ დროისთვის, მინიმუმ 75 მშობიარე სუროგატი ჰყავს დაქირავებული.
რატომ რჩებიან სუროგაციით დაბადებული ბავშვები სამშობიაროებსა და ძიძებთან?
გარდა ფინანსური დავალიანებებისა, ერთ-ერთმა სუროგატმა ქალმა, რადიო თავისუფლებას მიაწოდა ინფორმაცია, რომ როდესაც მან დეკემბრის ბოლოს პირველ სამშობიაროში იმშობიარა, იქ დასაქმებული ექთნისგან შეიტყო, რომ სამშობიაროში სუროგაციის შედეგად დაბადებულ ბავშვებს დიდი ხნით ტოვებენ:
„კლინიკაში, სადაც ვიმშობიარე, ვესაუბრე ერთ-ერთ ექთანს და ვკითხე, რატომ ტიროდნენ ბავშვები უმოწყალოდ. ექთანმა მითხრა, რომ ზოგი ბავშვი 3-4 თვის არის და მშობლებს არ ჰყავთ წაყვანილი, მაშინ მივხვდი, რა შარში და დიდ ცოდვაში ჩავდგი ფეხი“, - ეუბნება რადიო თავისუფლებას ქართველი სუროგატი დედა, რომელმაც ბავშვი დეკემბრის ბოლოს გააჩინა.
რადიო თავისუფლებამ სუროგაციით დაბადებული და შემდეგ, სავარაუდოდ, სამშობიაროში დატოვებული ბავშვების შესახებ კითხვები დაუსვა პირველი სამშობიაროს გენერალურ დირექტორს.
როგორც ის გვეუბნება, მათ არ აქვთ უფლება 3-4 თვის განმავლობაში დააყოვნონ ბავშვები სამშობიაროში და ამბობს, რომ ეს ინფორმაცია სიმართლეს არ შეესაბამება, თუმცა მისივე თქმით, აქვთ შემთხვევები, როდესაც ჩვილებს 20 დღის განმავლობაში უწევთ სამშობიაროში დაყოვნება.
ზაზა ავალიანი ამბობს, რომ ამის ერთ-ერთ მიზეზი დოკუმენტაციის მოწესრიგების გაჭიანურებაა:
„3-4 თვის განმავლობაში არა, მაგრამ, მაგალითად, 20 დღის განმავლობაში გვყოლია სუროგაციით გაჩენილი ბავშვები სამშობიაროში დაყოვნებული. თუკი 20 დღის შემდეგ ბავშვი არ გაჰყავს ან ბიოლოგიურ მშობელს ან კომპანიას, მაშინ საავადმყოფო უნდა დაუკავშირდეს ზრუნვის სააგენტოს და ის უნდა ჩაერთოს პროცესში.
ჩვენ მსგავსი შემთხვევა არ გვქონია, მაგრამ ვიცი, რომ სხვა დაწესებულებებს აქვთ ასეთი გამოცდილება, როდესაც მშობელი ბავშვის გაყვანაზე ამბობს უარს. ვიცი ისიც, რომ სააგენტოებს ნაქირავები აქვთ ბინები და იქ ძიძები ზრდიან ჩვილებს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, სანამ მშობლები ჩამოვლენ საქართველოში და სანამ მათი ქვეყნიდან გაყვანის საბუთებს მოაწესრიგებენ“, - ამბობს ზაზა ავალიანი.
რადიო თავისუფლება Kinderly-ს მიერ დაქირავებულ ერთ ასეთ ძიძასაც დაუკავშირდა. როგორც ქალი გვეუბნება (მას ვინაობის დასახელება არ სურს), თავდაპირველად კომპანიამ ის მხოლოდ ერთთვიანი კონტრაქტით დაიქირავა, თუმცა, შემდეგ კონტრაქტი ორ თვემდე გაუხანგრძლივა.
ძიძა ირწმუნება, რომ ტყუპი ბავშვების ბიოლოგიური მშობლები ჩინეთიდან უახლოეს დღეებში ჩამოვლენ და მისი სამუშაო ამით დასრულდება:
„ყოველ დღე, დღეში რამდენჯერმე მაქვს ვიდეოზარით ურთიერთობა ბიოლოგიურ მშობლებთან. როგორ ვაჭმევ, როგორ ვბან, ამ ყველაფერს ისინი თვალყურს ადევნებენ. ბავშვებში ამ ხალხს იმდენი ფული აქვს გადახდილი...“
ის, რომ სუროგაციით დაბადებულ ბავშვებს არც თუ იშვიათად უწევთ საქართველოში ძიძებთან ერთად ცხოვრება, ამას რადიო თავისუფლებასთან საუბრისას ჯერ კიდევ ერთი თვის წინ ადასტურებდა Kinderly-ს ერთ-ერთი დამფუძნებელი რუსლან ტიმოშენკო.
მაშინ მან უკრაინიდან მოგვწერა:
„ხშირად ბავშვების ქვეყნიდან გაყვანის პროცესი ხანგრძლივდება ბიუროკრატიული საკითხების გაჭიანურების გამო. სამწუხაროდ, ჩვენ ამ პროცესის დაჩქარება არ შეგვიძლია. ის ბავშვები, რომლებიც დროზე ადრე იბადებიან, რჩებიან კლინიკებში, ექიმების მეთვალყურეობის ქვეშ. ხოლო ბავშვები, რომლებიც დაგეგმილ ვადებში იბადებიან, საბუთების გაფორმების დასრულებამდე, იმყოფებიან ძიძებთან“.
იმისათვის, რომ სუროგაციით დაბადებული ბავშვის დოკუმენტაცია ჩაითვალოს სრულყოფილად, აუცილებელია, რომ იუსტიციის სახლში მშობლებმა წარადგინონ სუროგაციის გზით განაყოფიერების დამადასტურებელი საბუთი.
ასევე, სუროგაციის გზით განაყოფიერებამდე სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულება, რომელიც ფორმდება სუროგატსა და მშობლებს შორის.
თუ სუროგაციის პროცესში ჩართულია დონორიც, მაშინ ხელშეკრულება მასთანაც ფორმდება.
სუროგაციის გზით დაბადებული ბავშვის ქვეყნიდან გაყვანა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მიერ შესრულებულ დაბადების სამოქალაქო აქტის ჩანაწერში ბავშვის ორივე მშობელია მითითებული.
თუკი ხელშეკრულებები სუროგატ ქალებს, ბიოლოგიურ მშობლებსა თუ დონორებს შორის თავიდანვე ყველა წესით დაცვითაა გაფორმებული, მაშინ ბავშვის ქვეყნიდან გაყვანისთვის აუცილებელი დოკუმენტის მიღება რამდენიმე დღეშია შესაძლებელი. ამას გვეუბნებიან სახელმწიფო სერვისების სააგენტოში.
რატომ არ იწყებს სახელმწიფო გამოძიებას?
უკანასკნელი კვირების განმავლობაში, სუროგატმა ქალებმა რამდენჯერმე მიმართეს პოლიციის სხვადასხვა განყოფილებას.
- 25 მარტს სუროგატმა დედებმა პოლიცია გამოიძახეს ჰოსტელშიც.
- 31 მარტს ქალებმა მიაკითხეს გლდანი-ნაძალადევის პირველ სამმართველოსაც, თუმცა, სამართალდამცავებთან ყველა ურთიერთობა მხოლოდ გასაუბრებებით შემოიფარგლება და გამოძიება, სავარაუდო თაღლითობისა და შესაძლოა, ტრეფიკინგის საქმეზეც კი, არ იწყება.
სუროგატმა დედებმა საჩივრები დაწერეს პროკურატურაშიც.
- ექვსი სუროგატი დედის საჩივარი პროკურატურაში 26 მარტს შევიდა.
- ხუთი სუროგატი დედის - 28 მარტს.
თუმცა დაიწყებს თუ არა პროკურატურა გამოძიებას, ამ კითხვაზე პასუხი ქალებს ჯერ ისევ არ აქვთ:
„დაგვცინიან. გვაბურთავებენ აქეთ-იქით. პოლიციაში გვეუბნებიან, პროკურატურას მიმართეთ, ან სასამართლოში წადითო. გვეუბნებიან, რუსულ ენაზე არ ჩავიბარებთ თქვენს განცხადებებს, ქართულად დაწერეთო. ასევე გვითხრეს, აუცილებლად ნაბეჭდი განცხადება უნდა იყოს, ისე ვერ ჩავიბარებთო. სამწუხაროდ, ქართული არ ვიცით. კერძო ადვოკატი რომ ავიყვანოთ, ამის საშუალება არ გვაქვს. ადვოკატის ფული კი არა, საჭმლის ფული არ გვაქვს“, - ეუბნება რადიო თავისუფლებას ერთ-ერთი სუროგატი დედა, რომელიც 2 თვეზე მეტია Kinderly-სგან კუთვნილ ანაზღაურებას ელის.
პროკურატურას სუროგატი დედების მიმართ ჩადენილი სავარაუდო დანაშაულების საქმეზე გამოძიების დაწყების თხოვნით ჯერ კიდევ თებერვალში მიმართა არასამთავრობო ორგანიზაცია „საფარის“ იურისტმა ნინო ანდრიაშვილმა.
პროკურატურაში შეტანილ განცხადებაში ის წერდა, რომ აუცილებელი იყო დაზარალებულთა, სუროგატი დედების გამოკითხვა და Kinderly-ს საქმიანობის შესწავლა, რათა გამორიცხულიყო სსკ-ის 143-ე პრიმა მუხლით (ტრეფიკინგი) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენა.
ნინო ანდრიაშვილმა პროკურატურისგან პასუხი 21 მარტს მიიღო. წერილის თანახმად, მისი განცხადება შსს-ს ცენტრალური კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტის ტრეფიკინგის და უკანონო მიგრაციის წინააღმდეგ ბრძოლის სამმართველოში გადააგზავნეს.
დაიწყო თუ არა გამოძიება კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტმა ან პროკურატურამ, ამის შესახებ ინფორმაცია ნინო ანდრიაშვილს ჯერჯერობით არ მიუღია:
„პროკურატურაში სატელეფონო ზარით მოვიკითხე ინფორმაცია გამოძიების დაწყების შესახებ და მითხრეს, რომ ჩემი განცხადებების ნაწილზე რეაგირება ეხება სოფელ დიღმის პოლიციას, რადგან თავდაპირველად ამ განყოფილებამ გამოჰკითხა ერთ-ერთი სუროგატი დედა, ხოლო განცხადებების ნაწილი პროკურატურამ დაიტოვაო.
თუმცა, არც განყოფილებიდან და არც მთავარი პროკურატურიდან უშუალოდ რეაგირების შესახებ არავინ დაგვკავშირებია, რომ თუნდაც გასაუბრებაზე დავებარებინეთ. შესაბამისად, ჩვენ არ გვაქვს ამ დრომდე ინფორმაცია, დაიწყო თუ არა რომელიმე უწყებამ გამოძიება სუროგატი დედების მიმართ ჩადენილ სავარაუდო დანაშაულების საქმეზე“, - გვეუბნება ნინო ანდრიაშვილი.
დაიწყო თუ არა შინაგან საქმეთა სამინისტრომ საკითხის მოკვლევა, რადიო თავისუფლებას შსს-ში ეუბნებიან, რომ „ამ მოცემულობით პასუხი არ არის“. რაც შეეხება პროკურატურას, მათგან პასუხი ამ დრომდე არ მიგვიღია.
მოკვლევის დაწყების მოთხოვნით ნინო ანდრიაშვილმა მიმართა შრომის ინსპექციასაც. ადვოკატი ამბობს, რომ სუროგატი დედები უკვე დაბარეს შრომის ინსპექციაში გამოკითხვაზე. უწყებამ მოითხოვა კომპანიის მფლობელების ვინაობას და შესაბამისად, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ინსპექციამ მოკვლევა დაიწყო.
„ახლა მათი ფუნქციაა, რომ მივიდნენ ოფისებში, ადგილზე შეამოწმონ ყველა საჭირო დოკუმენტაცია, გაესაუბრონ მეორე მხარესაც, რის შემდეგაც უნდა შედგეს ოქმი და ამ მოკვლევის ფარგლებში, შრომის ინსპექციამ უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება, არის თუ არა დარღვეული შრომითი უფლებები და უნდა დადგეს თუ არა კომპანიის პასუხისმგებლობა, რაც გულისხმობს გარკვეული სანქციების დაწესებას. ეს შეიძლება იყოს როგორც სიტყვიერი გაფრთხილება, ისე ფულადი ჯარიმის სახით“, - ეუბნება რადიო თავისუფლებას ნინო ანდრიაშვილი.
„ფინანსური პრობლემების მიუხედავად Kinderly-ს ისევ ჩამოჰყავდა სუროგატი ქალები“
კომპანიის ერთ-ერთი ყოფილი თანამშრომელი, ე.წ. „Chat მენეჯერი“, რადიო თავისუფლებას ეუბნება, რომ მიუხედავად ფინანსური პრობლემებისა, Kinderly კვლავ აგრძელებდა საქართველოში სუროგატი ქალების ჩამოყვანას:
„როდესაც კომპანიაში პრობლემები დაიწყო, შეჩერდა ჰონორარების გაცემა, ყოველთვიური ხელფასების, კომუნალური გადასახადების გადახდა, Kinderly ისევ აგრძელებდა საქართველოში ახალი გოგონების ჩამოყვანას. იყო შემთხვევები, როცა გოგოები, ზამთრის ყინვაში დღეების განმავლობაში რჩებოდნენ გაზის, ელექტროენერგიის გარეშე, რადგან კომუნალურ გადასახადს არ იხდიდა კომპანია“, - ამის შესახებ ქალმა რადიო თავისუფლებას 31 მარტს უთხრა. მას ვინაობის დასახელება არ სურს. თავადაც დაზარალებულად მიიჩნევს თავს, რადგან ამბობს, რომ სხვა თანამშრომლების მსგავსად, ისიც ხელფასის გარეშე დარჩა.
რადიო თავისუფლება დაუკავშირდა კომპანია Kinderly-ს ადამიანური რესურსების მართვის ყოფილ მენეჯერსაც, რომელმაც თქვა, რომ კომპანიაში 50-მდე თანამშრომელი იყო დასაქმებული და მათმა ნაწილმა უკვე დატოვა სამსახური: „სხვა დეტალების შესახებ საუბარი არ მსურს“.
ის, რომ კომპანია Kinderly სუროგატ ქალებს თვეების განმავლობაში აღარ უხდიდა კუთვნილ ხელფასებსა და საბოლოო ჰონორარს, ამის შესახებ რადიო თავისუფლება ჯერ კიდევ თებერვლის დასაწყისიდან წერდა.
მაშინ ვიდეო გადაღებაზე დაგვთანხმდა სუროგატი ქალი ყაზახეთიდან.
28 თებერვალს, რადიო თავისუფლებას უკრაინიდან მოსწერა კომპანია Kinderly-ს ერთ-ერთმა დამფუძნებელმა, რუსლან ტიმოშენკომ, რომელმაც აღიარა, რომ კომპანიას ფინანსური პრობლემები ჰქონდა და თქვა, რომ კომპანიამ გააჩერა უცხოეთიდან სუროგატი დედების საქართველოში ჩამოყვანა.
მას შემდეგ, რადიო თავისუფლებამ არაერთხელ სცადა რუსლან ტიმოშენოკსთან დაკავშირება, მაგრამ უშედეგოდ.
დღეს საქართველო სუროგაციის მიმართ ე.წ. მეგობრულად განწყობილ ქვეყნებში შედის. საქართველოში სუროგაციის პროგრამით სარგებლობენ წყვილები ევროპიდან, ჩინეთიდან, ისრაელიდან, თურქეთიდან, აშშ-დან. ბოლო დროს სულ უფრო მეტი წყვილი ჩამოდის ავსტრალიიდან და კანადიდან. საქართველო კიდევ უფრო მოთხოვნადი ქვეყანა გახდა სუროგაციისთვის ომის დაწყების შემდეგ უკრაინაში, რომელსაც ბევრი უშვილო წყვილი მიმართავდა.
სუროგაციით დაბადებული ბავშვების სტატისტიკა ბოლო 6 წელში - 2019-2024 წელი, ასე გამოიყურება. ეს მონაცემები სუროგაციისა და სუროგატ დედებთან დაკავშირებულ საკითხებზე მომუშავე მკვლევრებმა მოგვაწოდეს.
- 2019 - 601
- 2020 - 817
- 2021 - 310
- 2022 - 833
- 2023 - 1172
- 2024 - 941
სტატისტიკა არ მოიცავს მკვდრადშობილ ბავშვებს. რაც შეეხება ბიოლოგიურ მშობლებს, ამავე სტატისტიკის თანახმად, ბოლო ექვს წელში, ყველაზე მეტი წყვილი სუროგაციის მომსახურების მისაღებად საქართველოში ჩამოვიდა ჩინეთიდან, ისრაელიდან და აშშ-დან.
მიუხედავად 2023 წელს დაანონსებული საკანონმდებლო ცვლილებისა, რომელსაც 2024 წლიდან უნდა აეკრძალა უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისთვის საქართველოში ინ ვიტრო განაყოფიერება, მათ შორის, სუროგაციისა და დონაციის სერვისი, ამ წესების გამკაცრების შესახებ კანონპროექტი განხილვა პარლამენტმა დაიწყო, თუმცა მალევე შეაჩერა. მაშინ დარგის სპეციალისტები აკრიტიკებდნენ ხელისუფლების მიერ ინიციირებულ კანონპროექტს და ამბობდნენ, რომ ეს ინიციატივა საფრთხის შემცველი იყო როგორც თავად დარგის - მედიცინის დახმარებით რეპროდუქციის არსებობისთვის, ისე ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისთვის.
მათივე თქმით, საქართველოში სამედიცინო ტურიზმი ზოგადი ტურიზმის 55%-ს მოიცავდა. 2022 წელს კი საქართველოს ბიუჯეტმა დაახლოებით 60 მილიონი დოლარი მიიღო სამედიცინო ტურიზმის დახმარებით.
საერთაშორისო პორტალ Health-Tourism-ის 2024 წლის მონაცემებით, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით წამყვანი საინფორმაციო წყაროა სამედიცინო ტურიზმის მიმართულებით, საქართველოში სამედიცინო ტურისტებს შორის, ყველაზე პოპულარული პროცედურებია, სტომატოლოგია, პლასტიკური ქირურგია და რეპროდუქციული პროცედურები - ინვიტრო განაყოფიერება, დონაცია, სუროგაცია.
სუროგაცია დაშვებულია სულ რამდენიმე ქვეყანაში:
ავსტრალია, საქართველო, კანადა, უკრაინა, დიდი ბრიტანეთი, ლაოსი, კოლუმბია, აშშ-ის რამდენიმე შტატი და ინდოეთი.
სხვა ქვეყნებში სუროგაციის აკრძალვის ძირითადი მიზეზი ქალებისა და ბავშვების უფლებებია. სუროგაციის მოწინააღმდეგე ჯგუფში შემავალი ქვეყნები თვლიან, რომ:
სუროგაცია არღვევს ბავშვისა და სუროგატი დედის ღირსებას და მათ რიგითი კონტრაქტების ობიექტებად აქცევს; სუროგაცია ეწინააღმდეგება ბავშვთა უფლებებს; არ შეიძლება კერძო შეთანხმების საგანი გახდეს არც ადამიანის სხეული და არც პირთა სამოქალაქო სტატუსი.
ევროპის და აზიის ქვეყნების უმრავლესობაში სუროგაციის პროცესში მონაწილეობა სისხლისსამართლებრივი წესით ისჯება.
სუროგატი დედების უმრავლესობა სოციალურად დაუცველი, უკიდურესად გაჭირვებული ქალები არიან.
ფორუმი